Narcisme. Het lijkt tegenwoordig bijna een modewoord te zijn. Maar hoe weet je eigenlijk of je te maken hebt met een narcist? En is het wel eerlijk om iemand een narcist te noemen zonder dat je psychologie hebt gestudeerd en überhaupt een diagnose kunt stellen? Of is het juist belangrijk om bepaalde signalen op te merken uit zelfbescherming?
Wat een feit is, is dat narcisme erg destructief kan zijn voor de omgeving van de narcist. Natuurlijk hangt veel af van de vorm die het narcisme heeft aangenomen. Hebben we het over een grandioze narcist, bij wie je bijna niet naast het gedrag kunt kijken? Of over een covert narcist, die veel minder gemakkelijk te herkennen is?
Het ding is dat we, behalve naar de signalen bij een ander, ook naar ons eigen gedrag moeten durven kijken.
Het is tegenwoordig bijna "mode" geworden om iedere persoon die ons ongemakkelijk laat voelen een narcist te noemen. Maar de vraag is, is die persoon daadwerkelijk narcistisch? Of is die persoon misschien gewoon zelfverzekerder dan jij? Voel jij je ongemakkelijk omdat er misschien sprake is van jaloezie? Of heb jij misschien zelf bepaalde narcistische trekjes waardoor je anderen sneller als de vijand ziet?
Dat zijn geen gemakkelijke vragen om aan jezelf te stellen.
Er wordt vaak gezegd dat een van de problemen bij sterk narcistisch gedrag juist een gebrek aan zelfreflectie is. Maar dat betekent ook dat we voorzichtig moeten zijn wanneer mensen heel stellig beweren dat de ander een narcist is. Want hoe weten wij dat?
Zo kan er uiteindelijk een cirkel ontstaan van mensen die elkaar wantrouwen en het ergste van elkaar denken, wat weer kan leiden tot destructief gedrag aan beide kanten.
Ik zeg hiermee absoluut niet dat narcisten niet bestaan. Er zijn zelfs mensen in mijn eigen omgeving van wie ik vermoed dat ze behoorlijk wat narcistische trekjes hebben. Maar om iemand volledig een narcist te noemen? Daar ben ik voorzichtiger mee geworden.
Iemand kan namelijk narcistische trekjes hebben zonder dat je die persoon daarom volledig als narcist kunt bestempelen.
We zijn nu eenmaal niet allemaal in hetzelfde huishouden opgegroeid. Sommige mensen hebben van jongs af aan leren delen, anderen veel minder. Sommige mensen zijn heel transparant, terwijl anderen bijna niets over zichzelf vertellen. De ene persoon kan goed omgaan met kritiek, terwijl een ander onmiddellijk in de verdediging schiet.
Niet ieder onaangenaam karaktertrekje hoeft meteen een psychologische diagnose te worden.
En misschien vergeten we dat tegenwoordig soms.
Sociale media maakt het bovendien erg gemakkelijk om mensen aan de hand van lijstjes te analyseren. "Tien tekenen dat je partner een narcist is." "Vijf dingen die een covert narcist altijd doet." Voor je het weet, herken je iemand uit je omgeving in bijna ieder punt.
Maar mensen laten zich niet altijd in zulke eenvoudige lijstjes vatten.
Daarom vind ik dat we twee dingen tegelijkertijd moeten kunnen doen en dat is ongezond gedrag serieus nemen en voorzichtig blijven met het diagnosticeren van anderen.
Ook vanuit islamitisch perspectief vind ik dat belangrijk. We zullen verantwoording moeten afleggen voor onze eigen daden en woorden. Iemand kan jou verkeerd behandelen en daar mag je iets van vinden. Je mag ook benoemen wat iemand daadwerkelijk heeft gedaan. Maar uitspraken doen over iemands karakter, intenties of wat er diep vanbinnen in die persoon omgaat, is iets anders. Wij kunnen nu eenmaal niet in de harten van mensen kijken. Dat betekent overigens niet dat je alles maar moet accepteren.
En dat is precies waar ik met dit artikel naartoe wil.
Je hoeft namelijk niet te weten of iemand daadwerkelijk een narcist is om jezelf te beschermen.
Wanneer iemand voortdurend jouw grenzen overschrijdt, mag je grenzen stellen. Wanneer iemand je telkens kleineert, mag je aangeven dat je dat gedrag niet accepteert. Wanneer een relatie je structureel schade berokkent, hoef je niet eerst te kunnen bewijzen welke psychologische diagnose de ander eventueel heeft voordat je daar consequenties aan verbindt.
Je hebt geen label nodig om assertief te zijn en voor jezelf op te komen.
Wat ik met dit artikel wil bereiken, is dus niet dat iemand zich niet moet wapenen tegen narcistisch of ander destructief gedrag. Integendeel. Het herkennen van bepaalde patronen kan juist belangrijk zijn om jezelf te beschermen.
Maar een beetje nuance is nodig.
Niet elke ex-man is een narcist. Niet elke schoonmoeder is een narcist. Niet elke jaloerse vriendin is een narcist. Niet iedere persoon met wie jij botst is toxisch of manipulatief.
Je hebt nog steeds met mensen te maken.
Mensen met goede en slechte eigenschappen. Mensen die fouten maken. Mensen die vanuit onzekerheid handelen. Mensen die verkeerd hebben leren communiceren. Mensen die soms egoïstisch zijn. En ja, ook mensen die werkelijk destructieve gedragspatronen vertonen.
Misschien moeten we daarom minder geobsedeerd zijn door de vraag "Wat is deze persoon?" en vaker kijken naar de vraag "Wat doet deze persoon?"
Dat maakt namelijk een groot verschil.
Voorbeeld:
"Mijn vriendin is een narcist" is een oordeel over wie iemand is.
"Mijn vriendin kleineert mij regelmatig en respecteert mijn grenzen niet" beschrijft concreet gedrag.
Met dat laatste kun je iets.
En ondertussen mogen we dezelfde eerlijkheid ook naar onszelf toe trekken. Heb ik juist gehandeld? Heb ik mijn eigen grenzen duidelijk aangegeven? Heb ik misschien iets ingevuld over de intentie van de ander? Ben ik bereid mijn eigen fouten toe te geven?
Niet omdat alles onze eigen schuld is, maar omdat zelfreflectie ons juist beschermt tegen het idee dat het probleem altijd uitsluitend bij de ander ligt.
Uiteindelijk kunnen wij een ander niet volledig doorgronden. Wat we wel kunnen doen, is onze eigen intentie zuiveren en proberen juist te handelen.
En wanneer iemand jouw grenzen overschrijdt?
Dan heb je geen psychologisch label nodig om het volgende te zeggen.
"Tot hier en niet verder."
Loubna L.
Reactie plaatsen
Reacties